شكسته بشود و محترم شناخته نشود ديگر چيزى باقى نمىماند « 1 » . متأسفم كه عين عبارات را حفظ نيستم والّا به قدرى على اين مطلب را زيبا بيان مىكند كه ديگر از اين بهتر نمىشود بيان كرد . حالا اينهايى كه مىگويند اخلاق مطلقاً نسبى است ، من از اينها مىپرسم : آيا شما براى يك رهبر ، اصل غدر و خيانت را هم نسبى مىدانيد ؟ يعنى مىگوييد در يك جا بايد خيانت كند ، در جاى ديگر خيانت نكند ، در يك شرايط اصل غدر و خيانت درست است ، در شرايط ديگر خلاف آن ؟ يا نه ، اصل غدر و خيانت مطلقاً محكوم است . ب . اصل تجاوز . اصل تجاوز چطور ؟ يعنى از حد يك قدم جلوتر رفتن حتى با دشمن . آيا آنجا كه اسب ما مىرود ، با دشمن ولو مشرك ، حالا كه او دشمن است و مشرك و ضد مسلك و عقيدهء ما ، ديگر حدى در كار نيست ؟ قرآن مىگويد حد در كار است حتى در مورد مشرك . مىگويد : « وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا » « 2 » اى مسلمانان ! با اين كافران كه با شما مىجنگند بجنگيد ولى « وَ لا تَعْتَدُوا » . اينجا اساساً سخن از كافر است : باكفار و مشركين هم كه مىجنگيد حد را از دست ندهيد . يعنى چه حد را از دست ندهيد ؟ اين را در تفاسير ذكر كرده‌اند ، فقه هم بيان مىكند : پيغمبر اكرم در وصاياى خودشان هميشه در جنگها توصيه مىكردند ، على عليه السلام نيز در جنگها توصيه مىكرد - و در نهج البلاغه هست - كه وقتى دشمن افتاده و مجروح است و مثلًا ديگر دستى ندارد تا با تو بجنگد ، به او كارى نداشته باشيد . فلان پيرمرد در جنگ شركت نكرده ، به او كارى نداشته باشيد . به كودكانشان كارى نداشته باشيد . آب را بر آنها نبنديد . از اين كارهايى كه امروز خيلى معمول است ( مثل استفاده از گازهاى سمى ) نكنيد . گازهاى سمى در آن زمان نبوده ولى استفاده از آن نظير اين كارهاى غير انسانى و ضد انسانى و مثل اين است كه آب را ببندند . اينها ديگر از حد تجاوز كردن است . حتى ببينيد راجع به خصوص كفار قريش ، قرآن چه

--> ( 1 ) نهج البلاغه فيض الاسلام ، ص 1027 ، فرمان مالك اشتر . ( 2 ) بقره / 190 .